Doğruluk Merkezi

Lavoisier Göz Kırptı mı?

Metnin orjinali http://www.che.uc.edu adresinden alınarak Türkçe’ye çevrilmiştir

Tarihçiye sorun

Lavoisier Göz Kırptı mı?

William B. Jensen

Kimya Bölümü, Cincinnati Üniversitesi

Cincinnati, OH 45221-0172

Soru

Lavoisier’in çeşitli meslektaşları arasından Lagrange ile yaptığı anlaşmanın hikayesi internette dolaşıyor. Giyotin edilmeden kısa bir süre önce, başı kesildikten sonra eğer o bilincini koruduysa gözlerini kırpacaktı ve devrim niteliğindeki bilimsel görüşleri nedeniyle idam edildi. Bu hikayelerde herhangi bir gerçeklik var mıdır?

O. Yavuz Ataman

Kimya Bölümü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi

06531 Ankara, Türkiye

 

Cevap

Her iki hikaye de yanlış. Lavoisier, ünlü devrimci Jean Paul Marat’ın gazabına maruz kalmasına rağmen, Marat’ın eleştirisi ile ateş teorisine amatörce atılımlar yapar. Yargılanmasının ve ölümünün bilimiyle hiçbir ilgisi yoktu. Fakat bunun yerine, onun katılımı üzerine dayanılıyordu. Kayın babası Jacques Paulze ile birlikte, özel bir finans şirketi olan meşhur Ferme Générale’de(genel çiftlikte) veya vergi çiftliğinde, Fransız hükümeti tarafından  geçiş ücretlerini ve vergileri toplamak için görevlendirildi. Diğer şeylerin yanı sıra, Ferme üyeleri, kazançlarını harç vergisinden artırmak için devlet fonlarına el koymakla ve tütün üretimini artırmak için kaçakçılıkla tütün bağımlısı yapmak suçlarıyla suçlandı.

Lagrange ile yapılan ölüm sonrası deney hikayesine gelince, Lavoisier’in (1-3) saygın biyografilerinin hiçbirinde bundan söz edilmez. 8 Mayıs 1794’te, Lavoisier, kayınpederi ve firmanın(Ferme Générale) diğer üyelerinin çoğu sorgusuz ve hızlı bir şekilde giyotin için Devrim Meydanı’na (Place de la Revolution) alındı. Kafaları ortak bir çuvalın içine düşüyor ve gövdeleri bir vagona atılıyor. İnfazdan sonra kalıntıları toplandı ve işaretsiz bir toplu mezara gömüldü. Lagrange ve küçük bir grup bilim adamı infazda bulundu ve giyotinden bir jandarma hattıyla ayrılarak meydanın bir köşesinde belli bir mesafede durdu.

Lagrange’nin deneyi gerçekten yapması için giyotin tabanındaki çuvala başların düştüğü anda inceleme yapması gerekirdi. Bu “şehir efsanesi” görünüşe göre güvenilirliği ve doğruluğu pek kesin olmayan bir kaynaktan birkaç yıl önce Discovery Channel’da giyotine özel olan bir yayın ile başladı. Hatta popüler bir sendika gazetesinin soru-cevap sütununa da konu oldu(4).Ayrıca Lavoisier’in ölümünü ve gömülmesini çevreleyen koşullar, Lavoisier’in toplumsal ölüm maskesinin gerçekliğinden de şüphe duyuyordu. Balık avcısı (Fisher Scientific) şirketinin bir zamanlar sahip olduğu iddia edildi(5).

Gösterilen Kaynaklar

  1. D. McKie, Antoine Lavoisier: Bilim Adamı, Ekonomist, Sosyal Reformcu, Schulman: New York, NY, 1952.
  2. F. Szabadváry, Antoine Laurent Lavoisier, Cincinnati Üniversitesi: Cincinnati, OH, 1977.
  3. A. Donovan, Antoine Lavoisier: Bilim, İdare ve Devrim, Blackwell: Oxford, 1993.
  4. C. Adams, Düz Uyuşturucunun Zaferi, Ballantine Books: New York, NY 1999, s. 262-264.
  5. Tarihsel ve sanat koleksiyonlarını anlatan tarihsiz balıkçı (Fisher) broşürü.

Öğretiminizde kullanılan sembol, isim, kavram ya da deneysel işlemin tarihsel kökenleri hakkında bir sorunuz mu var? Onları, Kimya Tarihi, Kimya Bölümü, Cincinnati Üniversitesi, Cincinnati, OH 45221-0172’deki Oesper Koleksiyonları’na gönderin ya da jensenwb@ucmail.uc.edu adresine e-posta ile gönderin.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleyiciyi devre dışı bırakarak bizi desteklemeyi düşünün